BÀI 7: THƠ
TIẾT 84, 85 – VB1:
NHỮNG CÁNH BUỒM

- Hoàng Trung

Thông-

1

KHỞI
ĐỘNG

2

NHỮNG
CÁNH
BUỒM

3
4

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
LUYỆN TẬP
VẬN DỤNG

KHỞI
ĐỘNG
QUAN SÁT VIDEO SAU

KHỞI
ĐỘNG
Em cảm nhận gì về tình cảm của người con
trong bài hát? Em sẽ làm gì để thể hiện tình
cảm của mình dành cho người cha kính yêu?

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Kiến thức ngữ văn: Từ ngữ và hình ảnh
trong thơ
+ Ở học kì I, em đã được học những bài thơ nào? Bài thơ đó
thuộc thể thơ gì? Chỉ ra những dấu hiệu của văn bản thơ
trong tác phẩm đó.
+ Nêu những ấn tượng của em về từ ngữ trong thơ. Để hiểu
được từ ngữ trong thơ, người đọc cần phát huy những yếu tố
nào khi đọc?
+ Hãy đọc một đoạn thơ em yêu thích. Chỉ ra hình ảnh trong
đoạn thơ đó. Từ đó, em chia sẻ về hình ảnh trong thơ có đặc
điểm, vai trò gì?

I. Kiến thức ngữ văn: Từ ngữ và hình ảnh
trong thơ
- Từ ngữ trong thơ: Thơ trữ tình ngắn gọn nên từ ngữ trong thơ:
+ rất cô đọng, hàm súc
+ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa...
+ thiên về gợi
-> người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu được sự
phong phú của ý thơ.

I. Kiến thức ngữ văn: Từ ngữ và hình ảnh
trong thơ

- Hình ảnh trong thơ: là hình ảnh về con người, cảnh vật,... xuất hiện trong thơ
-> giúp cho việc diễn đạt nội dung thêm gợi cảm, sinh động…
- Hình ảnh được khắc họa bởi:
+ từ ngữ: từ gợi tả âm thanh, trạng thái…
+ cách gieo vần
+ ngắt nhịp
+ biện pháp tu từ: nhân hóa, so sánh, ẩn dụ...

II.
Tìm
chung
1. Tác giả

hiểu
Qua tìm hiểu các nguồn tài liệu ở nhà, nêu
ngắn gọn những hiểu biết của em về tác giả
Hoàng Trung Thông (tên khai sinh, bút danh,
quê quán, năm sinh, tác phẩm chính,...).

II.
Tìm
chung
1. Tác giả

hiểu

- Tên thật: Hoàng Trung Thông, bút danh
khác: Đặc Công, Bút Châm.
- Năm sinh – năm mất: (1925 –1993)
- Quê quán: Nghệ An
- Thơ của ông giản dị, cô đọng, chứa cảm xúc
trong sáng; nhiều bài thơ được phổ nhạc.
- Tác phẩm chính: Quê hương chiến
đấu (1955); Đường chúng ta đi (1960), 15
bài thơ; Những cánh buồm (1964), 17 bài
thơ; Hương mùa thơ (1984); Tiếng thơ không
dứt (1989); Mời trăng (1992);…

II.
Tìm
hiểu
chung
2. Bài thơ
“Những

cánh

a. Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác:
buồm”

Nêu xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác
của bài thơ.

II.
Tìm
hiểu
chung
2. Bài thơ
“Những

cánh

a. Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác:
buồm”

- Sáng tác: 1963
- Bài thơ được rút từ tập thơ cùng tên.

II.
Tìm
hiểu
chung
2. Bài thơ
“Những
b. Đọc, từ khó
buồm”

cánh

Chia sẻ ấn tượng ban đầu về văn bản, nêu
những từ ngữ hình ảnh chưa hiểu?
(Xác định từ láy có trong bài thơ và tìm
nghĩa của chúng?)

II.
Tìm
hiểu
chung
2. Bài thơ
“Những
b. Đọc, từ khó
buồm”

cánh

- lênh khênh: chỉ sự cao những không vững vàng.
- rả rích: nhiều, không ngớt
-phơi phới: chỉ sự hứng khởi, đón chờ, mong đợi
- trầm ngâm: sự suy tư, suy ngẫm về một việc gì đó.
- thầm thì: chỉ sự khẽ khàng, không phát thành tiếng to

II.
Tìm
hiểu
chung
2.
Bài thơ
“Những cánh
buồm”

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01
Yêu cầu
- Chỉ ra đặc điểm hình thức của bài
thơ Những cánh buồm thể hiện qua các yếu
tố: số tiếng ở các dòng thơ, số dòng ở mỗi
khổ thơ, cách hiệp vần,…?
 
- Lời của bài thơ là lời của ai nói với ai,
trong hoàn cảnh nào?
Cảm xúc bao trùm
Phương thức biểu đạt có trong bài thơ?
Văn bản có thể chia thành mấy phần? Nội
dung chính từng phần?

Đặc điểm của bài thơ
- Số chữ trong một dòng: ……..
- Số dòng……..
- Số khổ……..
- Vần…………
Thể thơ:….
Chủ thể trữ tình là:
 
 
 

II.
Tìm
hiểu
2.
Bài thơ
“Những cánh
chung
c. Đặc điểm hình thức của bài
buồm”
thơ
- Thể thơ:

+ Mỗi dòng thơ: dài ngắn không đều nhau, thường có 5 đến 7 chữ.
+ Số dòng ở mỗi khổ thơ không cố định, có khổ 4 dòng, có khổ 5, 6 hoặc
8 dòng.
+ Cách hiệp vần của bài thơ cũng rất tự do, không theo niêm luật quy tắc
thông thường.
=> Thể thơ tự do: là thể thơ không theo quy định bắt buộc về số
câu, số tiếng, cách phân dòng, hiệp vần, sự luân phiên bằng trắc và
nhịp điệu. Tất cả các yếu tố này thay đổi tùy thuộc vào cảm xúc của
nhà thơ nên cách biểu đạt tự do hơn các thể thơ khác.

II.
Tìm
hiểu
2.
Bài thơ
“Những cánh
chung
c. Đặc điểm hình thức của bài
buồm”
thơ

- Chủ thể trữ tình: người cha (lời bài thơ là lời của người cha nói với con
về cảm xúc, suy ngẫm của mình khi trò chuyện cùng con trên bờ biển).

- Cảm xúc bao trùm: Tình cảm yêu thương, thân thiết của hai cha con.
- PTBÐ: Biểu cảm kết hợp yếu tố miêu tả, tự sự.

II.
Tìm
hiểu
2.
Bài thơ
“Những cánh
chung
d. Bố cục (3 phần)
buồm”

+ P1: Từ đầu đến “Nghe con bước lòng vui phơi phới”
 Cảnh người cha và người con đi dạo trên bãi cát
+ P2: Tiếp theo đến… “Để con đi…”
 Cuộc trò chuyện của hai cha con và mong muốn của người con
+ P3: Còn lại
 Suy ngẫm của người cha.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
bản
1.
Hình ảnh hai cha con dạo chơi trên
biển

1. Xác định không gian, thời gian được miêu tả.
2. Những hình ảnh thơ nào được xuất hiện ở đoạn thơ đầu bài thơ? Dựa
vào những hình ảnh đó, hãy tưởng tượng và miêu tả bằng lời của em về
cảnh hai cha con dạo và trò chuyện trên bãi biển?
3. Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì khi miêu tả hình
ảnh của hai cha con?
4. Em có cảm nhận gì về tình cảm của hai cha con trong bài thơ?

III. Tìm hiểu chi tiết văn
bản
1.
Hình ảnh hai cha con dạo chơi trên
biển

- Thời gian: Buổi sớm mai, sau một trận mưa đêm.
- Không gian: bãi cát mịn, biển trong xanh.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
bản
1.
Hình ảnh hai cha con dạo chơi trên
biển
- Hình ảnh:

+ Thiên nhiên: ánh mai hồng, cát càng mịn, biển càng xanh.
+ Con người: Cha “lênh khênh” dắt con “tròn chắc nịch” đi trên cát và
trò chuyện.
-> Các hình ảnh thơ giản dị, mở ra trước mắt người đọc một không gian trong
trẻo, vô tận của đại dương. Có màu bình minh tinh khôi rực rỡ, hòa cùng màu xanh
của nước biển. Không gian ấy gợi lên cái xốn xang, bồi hồi, vui vẻ cho lòng người.
-> Hình ảnh cha và con nắm tay dạo trên bờ biển, đắm mình
trong không gian trong lành, tươi vui của thiên nhiên đủ để
gợi đến hạnh phúc đơn sơ, giản dị.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
bản
1.
Hình ảnh hai cha con dạo chơi trên
biển

Nghệ thuật:

+ Yếu tố miêu tả, điệp ngữ, đối lập, từ láy
-> Tình cảm của hai cha con thân thiết, hạnh phúc vừa đơn sơ, giản dị, vừa
thiêng liêng, cao cả. Cha dắt con đi hay chính quá khứ dìu bước cho hiện
tại, lớp trước nâng bước cho lớp sau. Hình ảnh “cha dắt con đi” còn gợi ra
sự dìu dắt, chở che trên hành trình cùng con đi đến tương lai.
+ Con người hòa nhập, chan hòa với thiên nhiên.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
bản
2. Cuộc trò chuyện giữa hai cha
con

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02
Tìm hiểu cuộc trò chuyện của hai cha con

Lời nói
Câu hỏi, lời
nói của con
Cử chỉ và
tâm sự của
người cha:

Ước mơ

Nhận xét về ước mơ, tâm trạng

III. Tìm hiểu chi tiết văn
bản
2. Cuộc trò chuyện giữa hai cha
con
- Ước mơ của người con

+ Câu hỏi của con:
“Cha ơi!
Sao xa kia chỉ thấy nước thấy nước thấy trời
Không thấy nhà, không thấy cây, không thấy người ở đó?
…
Cha mượn cho con buồm trắng nhé,
Để con đi…”

III. Tìm hiểu chi tiết văn
2.
Cuộc trò chuyện giữa hai cha
bản
con
- Ước mơ của người con

+ Câu hỏi của con: “Cha ơi!
Sao xa kia chỉ thấy nước thấy nước thấy trời
Không thấy nhà, không thấy cây, không thấy người ở đó?
…
Cha mượn cho con buồm trắng nhé,
Để con đi…”
→ Câu hỏi ngây thơ, hồn nhiên. Người con muốn được đi đến những
nơi “chưa hề đi đến” để khám phá những để khám phá những điều mới
mẻ ở đó. Đó là ước mơ rất hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng và đẹp đẽ.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
2.
Cuộc trò chuyện giữa hai cha
bản
con
- Cử chỉ và tâm sự của người cha:

+ Cử chỉ: “mỉm cười”, “xoa đầu con nhỏ”
+ Tâm sự: Cha “trầm ngâm nhìn mãi cuối chân trời”
→ Người cha trầm ngâm, mỉm cười giảng giải cho con, từng bước nâng đỡ
ước mơ con. Người cha có phần tiếc nuối xa xăm về ước mơ dang dở chưa
thực hiện được.
=>Yếu tố tự sự giúp ta cảm nhận cuộc trò chuyện gần gũi,
thân thiết của hai cha con.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
2.
Cuộc trò chuyện giữa hai cha
bản
con
*Nghệ thuật đặc sắc:

+ Hình ảnh cánh buồm:
+ + được nhắc đến 3 lần: ở dòng thơ “Theo cánh buồm đi mãi đến nơi xa”,
“Con lại trỏ cánh buồm khẽ nói”, “Cha mượn cho con buồm trắng nhé”
+ + “Cánh buồm” tượng trưng cho phương tiện để thực hiện hóa khát vọng
được đi khắp đó đây, khám phá những điều mới mẻ của con người.
→ Biểu tượng của ước mơ, khát vọng được đi xa, được mở rộng hiểu biết của
người con.
=> Tình cảm yêu thương, trìu mến của người cha dành cho con và
khao khát được khám phá những điều chưa biết của người con. Ta
còn cảm nhận được sự yêu thương, tin cậy của con đối với cha.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
3.
Suy ngẫm của người cha
bản
- Ước mơ của người con gợi cho người cha
nhớ đến điều gì? Em hãy đóng vai người cha,
diễn tả lại những suy nghĩ cảm xúc của nhân
vật này trước lời đề nghị của người con?
- Em hiểu được tình cảm, cảm xúc của tác giả
qua bài thơ như thế nào?

III. Tìm hiểu chi tiết văn
3.
Suy ngẫm của người cha
bản

Lời của con hay tiếng sóng thầm thì
Hay tiếng của lòng cha từ một thời xa thẳm
Lần đầu tiên trước biển khơi vô tận
Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con.

- Ước mơ của người con gợi cho người cha nhớ đến những ước mơ,
hoài bão của mình thời thơ ấu. Người cha cũng từng khát vọng đi xa,
đến những vùng đất mới để tìm hiểu những điều mới lạ.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
3.
Suy ngẫm của người cha
bản

Lời của con hay tiếng sóng thầm thì
Hay tiếng của lòng cha từ một thời xa thẳm
Lần đầu tiên trước biển khơi vô tận
Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con.

- Câu thơ: Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con
=> Sự tiếp nối của thế hệ trẻ thực hiện ước mơ của thế hệ đi trước
khám phá thế giới rộng lớn ngoài kia.

III. Tìm hiểu chi tiết văn
3.
Suy ngẫm của người cha
bản
*Tình cảm, cảm xúc của tác giả qua bài thơ:
 - Tác giả như hoá thân vào hình ảnh người cha nói ra những suy nghĩ, thể
hiện tình cảm cha con và đã gieo vào lòng các bạn trẻ- những thế hệ sau
này một khát vọng, ước mơ khám phá, chinh phục những vùng đất mới.
-> Bộc lộ tình cảm trân trọng tình cảm cha con thiêng
liêng trong cuộc đời, trân trọng những ước mơ tuổi thơ.

III. Tổng kết
+ Chỉ ra những đặc sắc về nội dung và
nghệ thuật của văn bản?

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Thể thơ tự do linh hoạt
- Có sự kết hợp tự sự, miêu tả và biểu cảm.
- Sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật: ẩn dụ, điệp ngữ, từ láy, đối lập,…
- Hình ảnh thơ độc đáo, từ ngữ chắt lọc, tái hiện, lời thơ giản dị, tác giả
đã khéo léo xây dựng ngôn ngữ đối thoại mang tính thẩm mĩ cao
- Nhịp thơ trầm lắng, bay bổng, thể hiện được tình cảm cha con thiết
tha, sâu lắng.

III. Tổng kết
2. Nội dung
- Bài thơ viết về cuộc trò chuyện của hai cha con về sự mênh mông
vô tận của biển khơi và khát vọng khám phá những vùng đất xa xôi.
- Ca ngợi tình cảm cha con thiêng liêng trong cuộc đời, cần trân trọng
những ước mơ tuổi thơ.

LUYỆN TẬP
*Nhiệm vụ 1: Trò chơi

NHANH NHƯ
CHỚP

Luật chơi
- Yêu cầu: Gấp toàn bộ vở viết và SGK lại.
- Sau khi GV đọc lần lượt từng câu hỏi; ai trả lời đúng câu hỏi trước đó
sẽ được quyền mời bất kì bạn nào trả lời câu hỏi tiếp theo (Nên mời đa
dạng các thành viên ở các tổ nhóm khác nhau trong lớp).
- Sau khi GV đọc xong câu hỏi sẽ có 5s để suy nghĩ và chọn đáp án.

Câu 1: Bài thơ trích trong tập thơ nào?

A. Quê hương chiến đấu (1955)
B. Những cánh buồm (1963).
C. Đầu sóng (1968)
C. Đường chúng ta đi (1960)

Câu 2: Phương thức biểu đạt chính của văn bản là:

A. Miêu tả
B. Tự sự
C. Biểu cảm
D. Nghị luận

Câu 3: Bài thơ viết theo thể thơ gì?

A. Lục bát
B. Bốn chữ
C. Tự do
D. Năm chữ

Câu 4: Câu thơ nào sau đây có yếu tố miêu tả?

A. Hai cha con bước đi trên cát
B. Cát càng mịn, biển càng trong
C. Con bỗng lắc tay cha khẽ hỏi
D. Cha lại dắt con đi trên cát mịn

Câu 5: Biện pháp tu từ được sử dụng trong 2 câu thơ:
“Cha lại dắt con đi trên cát mịn - Ánh nắng chảy đầy vai” là:

A. Ẩn dụ
B. Hoán dụ
C. Nhân hoá
D. So sánh

LUYỆN TẬP
*Nhiệm vụ 2: Viết ngắn
Câu 1: Hãy tưởng tượng và miêu tả cảnh hai cha con đi dạo trên
biển ở hai khổ đầu bài thơ “Những cánh buồm” (Hoàng Trung
Thông) bằng một đoạn văn ngắn (5-7 dòng).
Câu 2: Em thích nhất khổ thơ hay hình ảnh thơ nào nhất trong bài.
Vì sao? Bằng một đoạn văn ngắn 5-7 dòng hãy lí giải điều đó.

Câu 1: Hãy tưởng tượng và miêu tả cảnh hai cha con đi dạo trên biển
ở hai khổ đầu bài thơ “Những cánh buồm” (Hoàng Trung Thông)
bằng một đoạn văn ngắn (5-7 dòng).
Gợi ý:

Mở đầu bài thơ “Những cánh buồm” của nhà thơ Hoàng Trung
Thông đã vẽ ra khung cảnh hai cha con đi dạo trên bờ biển sau trận
mưa đêm. Buổi sáng ban mai, những tia nắng rực rỡ toả rạng khắp
không dài, trải dài trên mặt biển xanh. Cha dắt con đi trên bãi cát mịn,
lòng đầy vui sướng khi nghe tiếng cười rộn rã, thích thú của con. Ánh
nắng bình minh soi bóng hai cha con trên mặt cát, bóng cha dài lênh
khênh, bóng con tròn chắc nịch. Con hân hoan nhìn ra phía mặt biển,
nơi những cánh buồm xa xa đang vẫy gọi ước mơ.

Câu 2: Em thích nhất khổ thơ hay hình ảnh thơ nào nhất trong bài.
Vì sao? Bằng một đoạn văn ngắn 5-7 dòng hãy lí giải điều đó.
Câu 2:
Đọc bài thơ “Những cánh buồm” của nhà thơ Hoàng Trung Thông, hình
ảnh cánh buồm gây cho em ấn tượng thật đẹp. Hình ảnh ấy là nhan đề
của bài thơ, đó là dụng ý nghệ thuật của tác giả. Cánh buồm đâu chỉ là
phương tiện để con người vươn khơi vượt ngàn trùng sóng gió. Tuổi thơ
ai cũng yêu thích ngắm nhìn cánh buồm trên sông, hay trên biển. Bởi lúc
ngắm cánh buồm là lúc lòng ta được hòa vào cái mênh mông, vô tận của
thiên nhiên. Từ đó, cánh buồm có ý nghĩa biểu tượng cho khát vọng
được đi khắp đó đây, khám phá những điều mới mẻ của con người. Đặc
biệt là trẻ thơ. Hình ảnh cánh buồm trở thành biểu tượng của tình cha
con, niềm tin yêu, hi vọng của thế hệ đi trước với thế hệ đi sau.

VẬN DỤNG
Câu hỏi: Trong bài thơ, tuy còn nhỏ nhưng cậu bé không
ngừng ước mơ được khám phá cuộc sống. Vậy còn các em,
các em có ước mơ gì không? Chia sẻ với các bạn về ước mơ
của em. Em sẽ làm gì để biến ước mơ đó thành hiện thực?

Hướng dẫn học ở nhà:

- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học hoặc
vẽ tranh hình ảnh ấn tượng về bài học.
- Tìm đọc thêm những bài thơ viết về tình cảm cha con.
- Chuẩn bị các câu hỏi phần chuẩn bị đọc hiểu văn bản:
Mây và sóng (R.Ta-go)